Wernicke encefalopathie

Bij alcoholisten en ondervoede mensen kan een ongebruikelijke vorm van amnesie ontstaan, het syndroom van Wernicke-Korsakov (korsakov wordt ook wel geschreven als korsakoff of korsakow. Dit syndroom is een combinatie van twee aandoeningen: een acute toestand van verwardheid (een soort encefalopathie) en een langer aanhoudende amnesie. Beide aandoeningen worden veroorzaakt door een hersenfunctiestoornis als gevolg van een tekort aan thiamine (vitamine B1). Overvloedig alcoholgebruik zonder thiaminehoudend voedsel te eten vermindert de toevoer van deze vitamine naar de hersenen. Veel drinken (andere dranken dan alcohol) of toediening van grote hoeveelheden infusievloeistof na een operatie kunnen ook Wernicke-encefalopathie veroorzaken als de patiënt vóór de operatie al in een slechte voedingstoestand verkeerde.

Mensen bij wie acute Wernicke-encefalopathie ontstaat, vertonen vaak een waggelende gang, raken verward en versuft en krijgen oogproblemen (bijvoorbeeld verlamming van oogbewegingen, dubbelzien of nystagmus). Ze lijden aan ernstig geheugenverlies. Het probleem wordt meestal verholpen door intraveneuze toediening van thiamine. Zonder behandeling kan de acute vorm van Wernicke-encefalopathie fataal verlopen. Daarom wordt bij een alcoholist die neurologische symptomen vertoont of verward raakt, meestal onmiddellijk met thiaminebehandeling gestart.

Acute Wernicke-encefalopathie gaat gepaard met Korsakov-amnesie. Deze vorm van amnesie kan blijvend zijn als deze volgt op ernstige of herhaalde encefalopathieaanvallen of alcoholontwenning. Ernstig geheugenverlies gaat gepaard met driftaanvallen en delirium. Bij chronische Korsakov-amnesie blijft het directe geheugen behouden, maar gaan het korte- en langetermijngeheugen verloren. Soms echter blijft het langetermijngeheugen intact. Patiënten met chronische Korsakov-amnesie kunnen in staat zijn tot sociale interactie en het voeren van een samenhangend gesprek ook al kunnen ze zich niets herinneren van wat zich in de voorafgaande paar dagen, maanden, jaren of zelfs minuten heeft voorgedaan. In de war gebracht door hun tekortschietend geheugen verzinnen ze vaak maar wat, om niet te hoeven toegeven dat ze het zich niet kunnen herinneren.

Hoewel Korsakov-amnesie het meest voorkomt bij thiaminetekort, kan een vergelijkbaar amnesiepatroon ook optreden na ernstig hoofdletsel, hartstilstand of acute encefalitis. Bij alcoholisten verdwijnt Wernicke-encefalopathie door toediening van thiamine, maar dit geldt niet altijd voor Korsakov-amnesie. Soms verdwijnen de aandoeningen spontaan als alcohol wordt vermeden en andere ziekten worden behandeld die hierbij een rol kunnen spelen.